دعاوی کیفری

پرونده کیفری از لحظه‌ای شروع می‌شود که شکایتی نزد مرجع قضایی ثبت شود یا مقام قضایی از وقوع جرمی مطلع گردد. از آن پس، پرونده در چند مرحله مشخص پیش می‌رود و در هر مرحله، حقوق و مهلت‌هایی برای شاکی و متهم وجود دارد که با قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ تعیین شده است. این صفحه نقشه کلی این مسیر و نوع کمکی را که وکیل در آن می‌تواند ارائه کند توضیح می‌دهد.

خدمات در حوزه دعاوی کیفری

• برای شاکی: بررسی اینکه عمل واقع‌شده از نظر قانونی جرم است یا صرفاً اختلاف حقوقی، تنظیم شکوائیه، جمع‌آوری و ارائه ادله، پیگیری پرونده در دادسرا و طرح ادعای ضرر و زیان ناشی از جرم
• برای متهم: حضور همراه با متهم هنگام تحقیق، تنظیم و ارائه دفاعیات، پیگیری صدور قرار تامین متناسب و اعتراض به قرارهای صادره
• در مرحله دادگاه: دفاع در جلسه رسیدگی، تنظیم لایحه، تجدیدنظرخواهی و فرجام‌خواهی در موارد قابل‌اعتراض

موضوعات متداول

• کلاهبرداری، خیانت در امانت، جعل و استفاده از سند مجعول
• چک برگشتی و مسائل کیفری مرتبط با آن
• جرائم رایانه‌ای و فضای مجازی، مانند توهین و تهدید آنلاین
• ضرب و جرح، توهین و تهدید
• جرائم مرتبط با معاملات و فروش مال غیر
• درخواست تخفیف یا تعلیق مجازات در مواردی که قانون این امکان را پیش‌بینی کرده است

مسیر کلی یک پرونده کیفری

1. طرح شکایت: شاکی شخصاً یا از طریق وکیل شکوائیه را به دادسرا یا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارائه می‌کند. طبق ماده ۶۸ قانون آیین دادرسی کیفری، شکوائیه باید مشخصات شاکی، موضوع و تاریخ و محل وقوع جرم، ضرر وارده، ادله و در صورت امکان مشخصات طرف مقابل را دربر داشته باشد.
2. تحقیقات مقدماتی: بازپرس یا دادیار با احضار طرفین، اخذ توضیحات و جمع‌آوری ادله، پرونده را بررسی می‌کند.
3. قرار تامین: در صورت وجود دلایل کافی، یکی از قرارهای ماده ۲۱۷ (از التزام به حضور تا کفالت، وثیقه یا بازداشت موقت) صادر می‌شود.
4. قرار نهایی دادسرا: بازپرس باید پس از ختم تحقیقات ظرف پنج روز نظر خود را در قالب قرار مناسب اعلام کند. این قرار می‌تواند جلب به دادرسی، منع تعقیب یا موقوفی تعقیب باشد.
5. کیفرخواست و دادگاه: در صورت جلب به دادرسی، دادستان کیفرخواست صادر می‌کند و پرونده به دادگاه صالح می‌رود.
6. اعتراض به رای: رای دادگاه جز در مواردی که قانون آن را قطعی دانسته (مانند جرائم تعزیری درجه هشت)، حسب مورد در دادگاه تجدیدنظر استان یا دیوان عالی کشور قابل اعتراض است (ماده ۴۲۷).

مهلت‌های مهم

• اعتراض به قرارهای قابل‌اعتراض دادسرا مانند منع تعقیب و موقوفی تعقیب (به درخواست شاکی) و بازداشت موقت (به درخواست متهم): ده روز از تاریخ ابلاغ برای مقیم ایران (تبصره ماده ۲۷۰)
• تجدیدنظر و فرجام: بیست روز از تاریخ ابلاغ رای برای مقیم ایران (ماده ۴۳۱)
• شکایت در جرائم تعزیری قابل‌گذشت: در حالت عادی ظرف یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم (ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی)

حضور وکیل در مراحل مختلف

متهم می‌تواند در مرحله تحقیقات مقدماتی یک وکیل دادگستری همراه خود داشته باشد (ماده ۱۹۰). در برخی جرائم بسیار سنگین، قانون تعیین وکیل تسخیری را الزامی کرده است (مواد ۱۹۰ و ۳۴۸) و در جرائم امنیتی و سازمان‌یافته، انتخاب وکیل در مرحله تحقیقات محدود به فهرست تاییدشده توسط رییس قوه قضاییه است (تبصره ماده ۴۸). جزئیات این موارد در مقاله «وکیل تسخیری چیست و چه زمانی تعیین می‌شود؟» آمده است.

جرائم قابل‌گذشت و غیرقابل‌گذشت

در جرائم قابل‌گذشت، تعقیب منوط به شکایت شاکی است و گذشت او موجب توقف تعقیب یا اجرای مجازات می‌شود؛ در جرائم غیرقابل‌گذشت، پرونده حتی با رضایت شاکی خصوصی نیز ممکن است ادامه یابد. تشخیص نوع جرم در هر پرونده بر اساس عنوان مجرمانه و قوانین خاص انجام می‌شود و نیازمند بررسی دقیق است.

پیش از هر اقدام، بررسی موردی پرونده و مدارک آن ضروری است.

منابع و مستندات قانونی

• قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و اصلاحات بعدی: مواد ۴۸، ۶۸، ۱۹۰، ۲۱۷، ۲۶۴، ۲۶۵، ۲۶۸، ۲۷۰، ۳۴۷، ۳۴۸، ۴۲۷ و ۴۳۱
• قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲: ماده ۱۰۶