دعاوی حقوقی
دعاوی حقوقی عمومی، اختلافاتی را در بر می‌گیرد که موضوع آن‌ها حق یا تعهد مالی و قراردادی میان اشخاص است و جرم محسوب نمی‌شود. خواهان با تقدیم دادخواست از دادگاه می‌خواهد حقی را تثبیت یا اجرا کند و هدف دادرسی، جبران یا اجرای همان حق است، نه مجازات طرف مقابل. این دعاوی معمولاً در دادگاه عمومی حقوقی و بر پایه‌ی قانون آیین دادرسی مدنی رسیدگی می‌شوند.
مبنای قانونی دعاوی قراردادی و مالی
قراردادهای صحیح میان طرفین نافذ است و مفاد آن‌ها برای طرفین الزام‌آور است (ماده ۱۰ و ماده ۲۱۹ قانون مدنی). کسی که تعهد انجام کاری یا خودداری از آن را پذیرفته و تخلف کند، در شرایط مقرر قانون مسئول جبران خسارت طرف مقابل است (ماده ۲۲۱ قانون مدنی). در خارج از قرارداد نیز هرکس با عمد یا بی‌احتیاطی به مال یا حق دیگری لطمه بزند، طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مسئول جبران آن است.
موضوعات رایج
- مطالبه‌ی وجه: بدهی ناشی از قرض، قرارداد، تعهد پرداخت، چک یا سفته
- الزام به انجام تعهد: مثلاً تحویل کالا یا انجام خدمتی که در قرارداد پذیرفته شده است
- فسخ و ابطال قرارداد و استرداد آنچه پرداخت شده
- مطالبه‌ی خسارت ناشی از نقض قرارداد یا مسئولیت مدنی
- اعسار و تقسیط محکوم‌به: درخواست محکوم‌علیه برای اثبات ناتوانی در پرداخت یکجا و تعیین اقساط
دعاوی تخصصی‌تر مانند ملکی، خانواده یا تجاری، قواعد و مراجع ویژه‌ی خود را دارند و در صفحه‌های جداگانه‌ی همین سایت توضیح داده شده‌اند.
مسیر کلی یک دعوای حقوقی
- ارزیابی مدارک: بررسی اینکه حق ادعایی با سند، قرارداد، رسید، پیامک یا شهادت قابل اثبات است یا خیر
- تعیین دعوا و مرجع: انتخاب عنوان درست خواسته و دادگاه یا مرجع صالح
- تقدیم دادخواست: ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، همراه با مدارک و پرداخت هزینه‌ی دادرسی؛ محتوای دادخواست باید طبق ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی نام و مشخصات طرفین، خواسته و دلایل را روشن کند
- ابلاغ و جلسه‌ی رسیدگی: دادگاه نسخه‌ای از دادخواست را به خوانده ابلاغ و برای رسیدگی وقت تعیین می‌کند
- صدور رأی و مراحل بعدی: اعتراض یا تجدیدنظر و در صورت قطعیت، اجرای حکم
اثبات ادعا و ابزارهای تأمینی
اصل بر برائت است و کسی که مدعی حق یا دینی بر دیگری است، باید آن را اثبات کند (ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی)؛ پس سنجش مستندات پیش از طرح دعوا اهمیت زیادی دارد. در مواردی که نگرانی از انتقال یا از بین رفتن اموال بدهکار وجود دارد، خواهان می‌تواند در شرایط قانونی تأمین خواسته (ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی) یا دستور موقت (ماده ۳۱۰) درخواست کند؛ این درخواست‌ها شرایط و تضمین مالی خود را دارند.
اشتباهات رایج
- طرح دعوا با عنوان یا خواسته‌ی نادرست، که ممکن است به قرار رد دعوا یا تجدید دادخواست بینجامد
- اتکا به مدارک شفاهی یا ناقص و نگهداری‌نکردن اصل اسناد، رسیدها و مکاتبات
- بی‌توجهی به اینکه برخی موضوعات، مثل چک یا فروش مال غیر، علاوه بر دعوای حقوقی، جنبه‌ی کیفری هم دارند و مسیرشان جداست
- از دست دادن مهلت اعتراض: مهلت تجدیدنظر برای مقیم ایران بیست روز از ابلاغ رأی است (ماده ۳۳۶ قانون آیین دادرسی مدنی)، و برای اشخاص مقیم خارج از کشور دو ماه
اعسار و تقسیط
اگر حکم علیه کسی صادر شده و او توان پرداخت یکجا ندارد، در دادگاه می‌تواند دعوای اعسار مطرح کند. بر پایه‌ی ماده ۳ قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی، اگر استیفای محکوم‌به از راه‌های پیش‌بینی‌شده ممکن نشود، محکوم‌علیه به درخواست محکوم‌له تا زمان اجرای حکم، پذیرفته‌شدن ادعای اعسار یا جلب رضایت محکوم‌له حبس می‌شود؛ بنابراین طرح اعسار با رعایت شرایط و مهلت‌های قانونی اهمیت دارد. در تعیین اقساط، درآمد و معیشت ضروری بدهکار لحاظ می‌شود. اطلاعات این بخش، عمومی است و جزئیات آن در هر پرونده متفاوت خواهد بود.
بررسی دقیق قرارداد، سند و روابط مالی هر پرونده برای تعیین مسیر مناسب لازم است و پیش از هر اقدام باید انجام شود.
منابع و مستندات قانونی
- قانون مدنی: مواد ۱۰، ۲۱۹ و ۲۲۱
- قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹: ماده ۱
- قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹: مواد ۱۰۸، ۱۹۷، ۳۱۰، ۳۳۶ و ۵۱
- قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴: ماده ۳
وکیل دعاوی حقوقی در شهر شما
موضوعات تخصصی دعاوی حقوقی
سوالات متداول
مقالات مرتبط
- اعتراض به ثبت ملک چیست و چه مهلتی دارد؟اعتراض به ثبت ملک یکی از مهمترین ابزارهای قانونی برای جلوگیری از صدور سند به نام دیگری است؛ در این مطلب مهلت و روند آن را میخوانید.
- مراحل طرح دعوای ملکی در ایران؛ از دادخواست تا اجرای حکمدعاوی ملکی مراحل مشخصی از تنظیم دادخواست تا اجرای حکم دارند؛ آشنایی با این مراحل به آمادهسازی بهتر مدارک کمک می‌کند.
- سرقفلی چیست و چه حقوقی برای مستاجر ایجاد می‌کند؟سرقفلی یکی از مهمترین مفاهیم در اجارهی واحدهای تجاری است که با حق کسب و پیشه تفاوت دارد؛ در این مطلب تعریف و آثار آن را میخوانید.
سایر حوزه‌های تخصصی
- دعاوی ملکی و ثبتیدعاوی مربوط به مالکیت، اسناد رسمی، تفکیک و افراز، اعتراض به ثبت و سایر اختلافات ملکی و ثبتی.
- دعاوی اجاره، سرقفلی و حق کسب و پیشهدعاوی اجاره، سرقفلی، حق کسب و پیشه و اختلافات میان موجر و مستاجر.
- دعاوی قراردادهای بانکیدعاوی ناشی از قراردادهای بانکی، تسهیلات، وثیقه و مقررات بانک مرکزی.
- دعاوی شرکتهای تجاریتاسیس و ثبت شرکت، اختلافات شرکا و سهامداران، انحلال و قراردادهای تجاری.
- دعاوی خانوادهطلاق توافقی و دادخواستی، مهریه، نفقه، حضانت و سایر دعاوی خانواده.
- دعاوی کیفریدفاع و شکایت کیفری؛ از مرحله تحقیقات مقدماتی تا دادگاه.