خانواده
مهریه چگونه محاسبه می‌شود؟
مهریه‌ای که در عقدنامه به‌صورت مبلغ ریالی یا تعداد سکه ثبت شده، در زمان مطالبه الزاماً همان رقم نوشته‌شده نیست. شیوه‌ی محاسبه به نوع مهریه بستگی دارد: وجه رایج، سکه یا مال دیگر. در این مطلب، مبنای قانونی محاسبه، تفاوت مهریه‌ی عندالمطالبه و عندالاستطاعه، و مراحل مطالبه و تقسیط بر پایه‌ی مقررات جاری توضیح داده شده است.
انواع مهریه از نظر زمان مطالبه
مهریه‌ی عندالمطالبه یعنی زوجه هر زمان که بخواهد می‌تواند آن را مطالبه کند، بی‌آنکه لازم باشد توان مالی زوج ثابت شود. مهریه‌ی عندالاستطاعه یعنی پرداخت آن منوط به توانایی مالی زوج است و زوجه باید در دادگاه ملائت او را ثابت کند. اگر در عقدنامه چیزی ذکر نشده باشد، رویه بر عندالمطالبه بودن است؛ اما بهتر است عبارت عقدنامه عیناً بررسی شود.
زنی که مهریه‌ی عندالمطالبه‌اش را دریافت نکرده است، طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی می‌تواند تا زمان پرداخت از انجام وظایف زناشویی امتناع کند؛ این حق را «حق حبس» می‌نامند. اگر پیش از دریافت مهریه با اختیار به این وظایف عمل کند، دیگر چنین حقی ندارد (ماده ۱۰۸۶).
محاسبه‌ی مهریه‌ی وجه رایج
مبنای تعدیل مهریه‌ی ریالی، تبصره‌ی الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی است. بر پایه‌ی آن، اگر مهریه وجه رایج باشد، مبلغ آن با تغییر شاخص قیمت سالانه‌ی اعلامی بانک مرکزی بین سال اجرای عقد و زمان پرداخت تعدیل می‌شود. به بیان ساده:
- شاخص قیمت سال پرداخت (طبق جدول‌های بانک مرکزی) بر شاخص سال عقد تقسیم می‌شود.
- حاصل در مبلغ مهریه‌ی مندرج در عقدنامه ضرب می‌شود.
برای نمونه، اگر مهریه‌ی مندرج در عقدنامه ۱۰۰ میلیون ریال بوده و نسبت شاخص‌ها ۲۰ باشد، مبلغ تعدیل‌شده ۲ میلیارد ریال خواهد بود. این عدد صرفاً فرضی است و رقم واقعی از جدول رسمی بانک مرکزی استخراج می‌شود. اگر زوجین هنگام عقد صریحاً بر ترتیب دیگری توافق کرده باشند، آن توافق مبنا خواهد بود.
مهریه‌ی سکه
وقتی مهریه تعداد معینی سکه است، موضوع تعهد خود سکه است، نه مبلغ ریالی. در رویه‌ی قضایی، مهریه‌ی سکه معمولاً بر اساس قیمت روز سکه محاسبه می‌شود؛ بنابراین شاخص تورم برای آن به‌کار نمی‌رود. نوع سکه (مثلاً «تمام بهار آزادی») باید با عقدنامه تطبیق داده شود، چون قیمت انواع سکه یکسان نیست و ذکر دقیق نوع آن در دادخواست اهمیت دارد.
مسیر مطالبه
- جمع‌آوری مدارک: عقدنامه‌ی رسمی، مدارک هویتی و هر مدرکی که ملائت زوج را نشان می‌دهد، به‌ویژه برای مهریه‌ی عندالاستطاعه
- تقدیم دادخواست مطالبه‌ی مهریه به دادگاه خانواده از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، همراه با پرداخت هزینه‌ی دادرسی
- رسیدگی و صدور رأی: دادگاه نوع مهریه و مبلغ تعدیل‌شده را بررسی و رأی صادر می‌کند
- اجرای حکم: پس از قطعیت، زوجه می‌تواند درخواست اجرا بدهد و با معرفی اموال زوج، توقیف آن‌ها را بخواهد. برای حفظ حق خود، می‌تواند در شرایط قانونی از دادگاه تأمین خواسته نیز بخواهد (ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی).
حبس و سقف ۱۱۰ سکه
طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده، اگر مهریه در زمان عقد تا ۱۱۰ سکه‌ی تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، امکان مطالبه‌ی فوری آن در دعاوی حقوقی وجود دارد؛ اگر بیش از این مقدار باشد، درباره‌ی مازاد، ملائت (توان مالی) زوج ملاک پرداخت است. نحوه‌ی اعمال این تفکیک در هر پرونده به شرایط مالی و ادله‌ی طرفین بستگی دارد.
اعسار و تقسیط
زوج می‌تواند ادعای اعسار کند. بر پایه‌ی ماده ۳ قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی، اگر استیفای محکوم‌به ممکن نشود، محکوم‌علیه به درخواست محکوم‌له تا زمان اجرای حکم، پذیرفته‌شدن ادعای اعسار یا جلب رضایت محکوم‌له حبس می‌شود. اگر دادگاه اعسار را بپذیرد یا طرفین بر تقسیط توافق کنند، پرداخت به‌صورت اقساط انجام می‌شود. در تعیین اقساط، درآمد و معیشت ضروری زوج لحاظ می‌شود. مهلت‌ها و شرایط طرح اعسار باید در هر پرونده بررسی شود.
وضعیت جاری قانون
مقررات مهریه ممکن است تغییر کند. قواعد بالا بر پایه‌ی قوانین جاری است و پیش از هر اقدام، وضعیت قانون باید بررسی شود.
اشتباهات رایج
- فرض اینکه رقم عقدنامه همان مبلغ قابل مطالبه است
- یکی گرفتن مهریه‌ی سکه و مهریه‌ی ریالی در محاسبه
- بی‌توجهی به مهلت‌ها و شرایط قانونی طرح اعسار
- ثبت‌نکردن توافقات جدید درباره‌ی مهریه به‌صورت مکتوب و رسمی
منابع و مستندات قانونی
- قانون مدنی: ماده ۱۰۸۲ و تبصره‌ی الحاقی آن (تعدیل مهریه‌ی وجه رایج)، مواد ۱۰۸۵ و ۱۰۸۶ (حق حبس)
- قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱: ماده ۲۲ (سقف ۱۱۰ سکه)
- قانون نحوه‌ی اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴: ماده ۳
- قانون آیین دادرسی مدنی مصوب ۱۳۷۹: ماده ۱۰۸ (تأمین خواسته)
⚠️ این مطلب صرفاً جنبه‌ی اطلاع‌رسانی عمومی دارد و مشاوره‌ی حقوقی برای پرونده‌ی خاص شما محسوب نمی‌شود. با توجه به تفاوت شرایط هر پرونده، پیش از هر اقدامی مشاوره با وکیل توصیه می‌شود.
حوزه‌های تخصصی مرتبط
مقالات مرتبط
- اعتراض به ثبت ملک چیست و چه مهلتی دارد؟اعتراض به ثبت ملک یکی از مهمترین ابزارهای قانونی برای جلوگیری از صدور سند به نام دیگری است؛ در این مطلب مهلت و روند آن را میخوانید.
- مراحل طرح دعوای ملکی در ایران؛ از دادخواست تا اجرای حکمدعاوی ملکی مراحل مشخصی از تنظیم دادخواست تا اجرای حکم دارند؛ آشنایی با این مراحل به آمادهسازی بهتر مدارک کمک می‌کند.